October 04, 2005 
اپرا و چند چيز ديگر!

آخرين باری که Opera را امتحان کرده بودم فکر کنم ورشن 4 يا 5 بود و يک تبليغ گنده‌ی اجباری بالای برنامه ديده می‌شد و تا آنجايی که يادم هست نکته‌ی خاصی نديدم که بخواهم ازش استفاده کنم. تا اين که امشب درباره Opera 8.5 يک مقاله در يک مجله خواندم و داونلود و نصبش کردم. برای همين می‌خواهم کمی درباره‌اش توضيح بدم و با مرورگرهای ديگری که استفاده می‌کنم يعنی Maxthon (اين هم بخش فارسي سايتش) و Firefox يک مقايسه سردستی انجام بدم.


- اپرا واقعاً سريع لود می‌شه. اگر بخواهم به سرعت رتبه بدم به ترتيب نزولی اول اپرا بعد مکستون بعد فايرفاکس و آخر سر هم اينترنت اکسپلورر در جدول من قرار می‌گيرند. (درباره مکستون يک کم تعصب دارم و شايد فايرفاکس سبک‌تر باشد!)

- Tab Browsing اپرا از نظر ظاهر و کارايی از مکستون و فايرفاکس ضعيف‌تر به نظر می‌رسد. مکستون و فايرفاکس در Tab Browsing خيلی نزديک به هم هستند و البته هر يک امکاناتی دارد که ديگری ندارد. مثلاً فايرفاکس اين امکان را دارد که با اشاره و مکث ماوس روي يک Tab و بدون کليک کردن Tab عوض شود در عوض مکستون Tab ها را در اولين Tab سمت راست Tab جاری باز می‌کند (اپرا هم اين کار را می‌کند) که من بيشتر با اين قضيه کنار می‌آيم. در مکستون با چرخاندن دکمه وسط Mouse وقتی اشاره‌گر در قسمت Tab ها باشد می‌توان به راحتی Tab ها را عوض کرد که خيلی عالی است. اپرا امکانات استاندارد Tab Browsing را دارد ولی چيز ويژه‌ای در آن وجود ندارد. (البته روی مکستون و فايرفاکس Plugin های زيادی نصب کرده‌ام و اکثر امکانات به دردبخور ناشی از همين پلاگين‌ها است. برای اپرا هنوز پلاگينی داونلود نکرده‌ام ولی حتماً چيزهای زيادی پيدا خواهد شد.)

- بر خلاف تصورم صفحه‌هايی که طراحی HTML استاندارد درست و حسابی نداشتند و Table ها و کاراکترهای ويژه با اپرا مشکلی ندارند و تقريباً هيچ سايتی را نديدم که در اپرا به هم ريخته نمايش شوند. در مورد درست نشان دادن سايت‌هايي که با استاندارد‌هاي متفاوت HTML درست شده‌اند برای فايرفاکس و موزيلا اصولاً کلمه‌ای به جز فاجعه را نمی‌شود به کار برد. برعکس مکستون چون برپايه اينترنت اکسپلورر طراحی شده مشکل خاصی ندارد و سايت‌ها را گاهی از اينترنت اکسپلورر هم بهتر نمايش می‌دهد. (مکستون مثل Avant Browser اصولاً يک مرورگر مستقل نيست و می‌شود گفت نوعی پلاگين پيشرفته برای IE به حساب می‌آيد ولی با اين وجود خيلی از IE سبک‌تر است)
توضيح: اشتباه کردم بد فرم! در اين مورد اپرا از فايرفاکس هم بدتر است. جدول‌های معمولی‌ای که در فايرفاکس درست ديده می‌شوند را اپرا به کل هم می‌ريزد. المان‌های غير معمولی سايت‌ها که جای خود دارد. صد رحمت به فايرفاکس.

- جالب‌ترين امکان اپرا قسمت فرمان‌های صوتی است. با اين امکان می‌توانيد Scroll Lock را بگيريد و بگوييد Opera page reload تا صفحه‌ی جاری را reload بکند! يا اين که می‌توانيد قسمتی از متن يک صفحه را با ماوس انتخاب کنيد و روی دکمه‌ی Voice کليک کنيد تا آن قسمت را برايتان بخواند. دستورهای صوتی نسبتاً کاملی دارد که ليست و توضيحاتشان در سايتش نوشته شده. البته گاهی وقت‌ها حرف من را متوجه نمی‌شد. شايد به خاطر تلفظم بود! امکان جالبی‌ست که بيشتر به درد نابينا‌ها می‌خورد ولی خوب در کل جالب بود!

- يک امکان ديگر اپرا که تا به حال در هيچ مرورگر ديگری نديده بودم Fit to window است. کار Fit to window اين است که وقتی پنجره آن‌قدر کوچک باشد (يا به دليل طراحی غلط) يک صفحه اسکرول افقی داشته باشد با يک کليک سايز فونت‌ها و تصاوير، جدول ها و بقيه المان‌ها به اندازه لازم و کاملاً متناسب کوچک می‌شود تا سايت مورد نظر متراکم شده و اسکرول افقی از بين برود. هر اندازه هم پنجره برنامه را کوچک کنيد باز هم اپرا خودش را وفق می‌دهد و به همان نسبت سايت را متراکم می‌کند.

- Mouse action اپرا تقريباً مشابه مکستون و فايرفاکس هست و البته هر کدام از اين‌ها تفاوت‌هايی در اين زمينه با بقيه دارند و قابل تنظيم هم هستند. مثلاً وقتی کليد راست Mouse را در يک صفحه نگه داريد و Mouse را به راست يا چپ حرکت دهيد کار دکمه‌ی Back و Forward را انجام می‌دهد يا اگر همانطور که کليد راست را نگه داشته‌ايد Mouse را به پايين و بلافاصله راست حرکت دهيد Tab جاری را می‌بندند و غيره.

- به نظر اپرا Session ها را بهتر از مکستون و فايرفاکس نگه‌داری می‌کند و وقتی برنامه را با چندين Tab باز ببنديد، دفعه بعد که باز کنيد Tab ها درست به همان ترتيب قبل و همان حالتی که بسته شده بودند باز خواهند شد. مکستون هم اين امکان را دارد و تا حالا فکر می‌کردم فايرفاکس هم دارد ولی همين حالا که دوباره امتحان کردم بعد از بازکردن چند Tab و بستن و باز کردن فايرفاکس فقط با يک صفحه سفيد مواجه شدم! (البته شايد تنظيماتش را به هم زده باشم)
در مکستون امکان ديگری به نام گروه‌ها وجود دارد که می‌توان Tab های جاری يا Tab های مختلف را به هر گروه دلخواه اضافه کرد تا بعداً هر زمان که لازم بود همه‌ی Tab همزمان باز شوند. مثلاً تصور کنيد همه‌ی وبلاگ‌های مورد علاقه را در يک گروه، سايت‌های خبری را در گروه ديگر و سايت‌ها يآ صفحات مربوط به کار يا سرگرمی يا هر چيز ديگری که زياد به آن‌ها سر می‌زنيد را در گروه ديگری قرار دهيد. بدين ترتيب می‌توانيد هر روز صبح که به اينترنت وصل می‌شويد سه پنجره‌ی مکستون باز کنيد و در هر کدام يک گروه را که می‌تواند شامل ده‌ها سايت که در Tab های مختلف باز می‌شوند را با يک کليک باز کنيد، بعد يک ليوان چای برای خود بريزید و منتظر شويد تا سايت‌های باز شده با اين اينترنت نفتی‌تان بالا بيايند. البته اين کار را با برنامه‌های RSS خوان می‌توان راحت‌تر انجام داد ولی معلوم نيست همه‌ی سايت‌های مورد نظر خروجی RSS داشته باشند و يا شايد اصلاً ترجيح بدهيد قيافه‌ی خود سايت‌ها را هم ببينيد. به هر حال اگر خواستيد از RSS ها استفاده کنيد اپرا و فايرفاکس و مکستون RSS خوان داخلی هم دارند و احتياج به برنامه ديگری نخواهيد داشت. (مطمئن نيستم ولی شايد برای مکستون برای اين کار پلاگين داونلود کرده باشم و اين قضيه RSS خوان را به صورت پيش‌فرض نداشته باشد)

- Password Manager اپرا خيلی ساده و شبيه فايرفاکس است. مکستون به تنهايی چنين امکانی ندارد ولی به همراهش معمولا برنامه RoboForm هم نصب می‌شود که امکانات بی‌نظيری برای مديريت پسورد‌ها دارد که بدون اين برنامه من به کلی فلج می شوم. RoboForm را جداگانه هم می‌توان داونلود و نصب کرد که هم به اينترنت اکسپلورر و مکستون و هم به فايرفاکس خواهد چسبيد و کارش اين است که هر وقت در سايتی فرمی را پر کرديد با سوال و دريافت تاييد از شما اطلاعات وارد شده را نگه داشته و دفعه بعد که وارد آن سايت شويد می‌توانيد با يک کليک اسم و پسورد خود را وارد کنيد و حتی دکمه‌ی Submit را هم RoboForm برای شما فشار خواهد داد. البته هر کس بايد در اين برنامه حساب جداگانه باز کند که اين حساب‌ها با نام و پسورد هر شخص محافظت می‌شوند و کسی تا پسورد اصلی هر حساب را نداشته باشد نمی‌تواند به پسوردهای آن حساب دسترسی پيدا کند. خلاصه اگر اکانت‌ها و پسوردهايتان مثل من از تعداد انگشتان چهار دست و پا بيشتر شده اين برنامه‌ی بی‌نظير خيال شما را از هر بابت راحت خواهد کرد. Password Manager های اپرا و فاير فاکس در مقابل RoboForm بچه بازی به نظر می‌رسند! البته نسخه‌ی رايگان RoboForm محدوديت زمانی و تعداد پسوردهای نگه‌داری شده دارد ولی کرکش هم پيدا می‌شود.

- Middle Click روی لينک‌ها و Tab ها کم‌کم تبديل به استاندارد شده بدين ترتيب که لينک ها را در پنجره جديد باز کرده و Tab ها را با Middle Click می‌توان بست. در هر سه مرورگر اين موضوع صادق است. اما در اپرا يک اشکال در باره بستن Tab ها وجود دارد: به جز کليد روی هر Tab و البته Ctrl + w هيچ راه ديگري براي بستن يک Tab وجود ندارد. يعني کليدی که جای ثابتی داشته باشد برای بستن Tab ها وجود ندارد و اين موضوع کمی ناراحت کننده است. (چندين دکمه که به نظر می‌آمد کارشان اين باشد را اضافه و امتحان کردم ولی هيچ کدام کار نکرد)

- اينترفيس و محيط ظاهری اپرا کمابيش شبيه فايرفاکس شده است که البته براي هر سه مرورگر دهها اسکين درست شده که می‌توان از سايت‌هايشان دريافت کرد. در کل ظاهر فايرفاکس در حالت پيش‌فرض از اپرا قشنگ‌تر به نظر می‌رسد اما محيط مکستون بسيار به‌ درد بخورتر و قابل تنظيم و سفارشی شدن است و کار با آن با کمی تنظيم بسيار راحت و سريع خواهد بود.

- مهم‌ترين اشکالی که در چند ساعت اول در اپرا ديدم اين است که هر از چندی اگر چند Tab را با هم باز کنيم اپرا چند لحظه هنگ کرده و از کار می‌افتاد. اين برای برنامه ای که بيشتر از چند ساعت از نصبش نگذشته و پلاگين خاصی هم روی آن نصب نشده و تنظيماتش هم تقريباً دست نخورده است فاجعه به حساب می‌آيد. من تا به حال روی مکستون و فايرفاکس ده‌ها پلاگين و اسکين‌های سنگين نصب کرده‌ام و بسيار کم به چنين مشکلی برخورده‌ام. بسيار پيش آمده که چندين پنجره‌ی مکستون و يکی دو تا هم فايرفاکس همزمان باز بوده و هر کدام هم ده‌ها Tab باز داشته‌اند و بدون مشکل کار کرده‌اند. اين که اپرای تازه نصب شده روی سيستمی که برای امتحان کار زيادی هم ازش نکشيده‌ام با چهار پنج Tab چند بار فريز شده و برای لحظاتی از کار بيفتد اصلاً قابل قبول نيست. به نظر می‌آيد که نسخه‌ی جديد اپرا با وجود اين که فوق‌العاده سبک است ولی هنوز پايدار نشده و مشکل دارد.

خلاصه: با وجود اين که اپرا 8.5 خيلی سبک و حرفه‌ای به نظر می‌آيد و امکاناتش هم خوب و قابل قبول است ولی من هنوز مکستون فوق‌العاده Customize شده‌ی خودم با اسکين تر و تميز Noia اش را ترجيح می‌دهم و در کنارش فايرفاکس را هم نگه می‌دارم و بعضی وقت‌ها هم که می‌خواهم کاری را پرزنت کنم يا سايتی را به کسی که با ديدن مرورگرهای رنگ به رنگ گيج می‌شود نشان دهم يا در مواقع خيلی خاص که برای امتحان دقيق يک سايت چاره ديگري نيست، IE را هم باز می‌کنم. اپرا را هم چند وقتی نگه می‌دارم تا ببينم بعد از اين که غريبی کردن‌هايش تمام شد و ترسش ريخت و به هم عادت کرديم چه طوری با من کنار می‌آيد. احتمالا هنوز برای قضاوت درباره‌اش زود باشد و شايد چيزهايی رو کرد که جای فايرفاکس را به عنوان عروس دوم پر کند. فعلاً که مکستون و فايرفاکس کار من را راه می‌اندازند!

توضيح: شايد از آخرين باری که نت‌اسکيپ ديدم 4 سال می‌گذرد. يک خاطره‌ی گنگِ سنگين بودن ازش دارم و اخيراً هم خوانده‌ام با ويندوز مشکل دارد (مايکروسافت رسماً اعلام کرده کاربرانش از نت‌اسکيپ استفاده نکنند چون با ويندوز ناهماهنگ است و اشکالی در استفاده يا خواندن XML ها به وجود می‌آورد.)
Avant Browser را هم هر از گاهی به طور پراکنده ديده‌ام و امتحان کرده‌ام. محيطش به نظر شلوغ و نامناسب می‌رسد و نتوانستم ارتباط چندانی با آن برقرار کنم. به جز اين‌ها هم مرورگر مطرح ديگری برای ويندوز تا به حال به تورم نخورده است. (در لينوکس فايرفاکس/تاندربرد پادشاهند)

اين هم از اسکرين‌شات‌ها:

اپرا 8.5


مکستون 1.5


فایرفاکس 1.0.7


پ.ن: اين نوشته خيلی شلوغ و به هم ريخته شده. نصف اسم‌ها فارسی و نصفشان را لاتين نوشته‌ام. از اول خواستم برخلاف هميشه شکسته و محاوره‌ای ننويسم که کپی‌کارهای حرفه‌ای خيلی دردسر نکشند ولی چون عادت نداشتم به شکسته ننوشتن به نظر خيلی درهم از آب در آمده! حوصله‌ی ويرايش هم ندارم که اصلا از اول می‌خواستم چند خط بيشتر ننويسم و فقط دو کلمه از اين همدم‌های هميشگی تعريف کنم که اين همه طولانی شد. مطمئناً اطلاعات کامل و مرتب و درست و حسابی در باره هر کدام از اين مرورگرها در سايت‌هايشان پيدا خواهد شد.

پ.ن2: چند تا اشتباه املايی و انشايی را بعد از يک ماه و نيم اصلاح کردم. در حال حاضر (يعنی همان يک ماه و نيم بعد، اپرا را ديگر روی کامپيوترم ندارم. به جايش Netscape 8.0.4 را نصب کرده‌ام ولی زياد ازش استفاده نمی‌کنم. يک امکان جالب در نت‌اسکيپ اين است که هم از انجين موزيلا/فايرفاکس استفاده می‌کند هم اينترنت اکسپلورر. بدين ترتيب اگر يک سايت با فايرفاکس خوب نشان داده نمی‌شد می‌شود از انجين اينترنت اکسپلوررش استفاده کرد گرچه باز هم بعضی سايت‌ها را به خوبی IE نشان نمی‌دهد. برای فايرفاکس هم اخيراً پلاگين مشابهی آمده که همين کار را می‌کند ولی نهايتاً آن هم نمی‌تواند سايت‌ها را دقيقاً مثل اينترنت اکسپلورر نشان دهد.
به هر حال چه قبول داشته باشيم چه نداشته باشيم اينترنت اکسپلورر و طبعاً مکستون درصد زيادی از سايت‌ها را بهتر نمايش می‌دهند. (حالا تقصير ابداعات من‌درآوردی مايکروسافت است يا هر چيز ديگر اين مساله به شدت رايج است و 90 درصد کاربران اينترنت اکسپلورر دارند و صاحبان سايت‌ها هم قطعاً اول به فکر اين 90 درصد هستند)
بايد تيتر اين مطلب را می‌گذاشتم مکستون و چند چيز ديگر!